Historia która doprowadziła do powstania fundacji „Pojednanie”.
Na początku chcemy podzielić się z Wami historią, która pozwoli lepiej zrozumieć motywacje, które kierowały nami, gdy powoływaliśmy do życia Fundację „Pojednanie.”
W roku 2003 Irena Stankiewicz, pierwszy pastor Kościoła „Wieczernik”, wyjechała do Izraela, żeby wspierać ten kraj modlitwą. Pierwsze dwa lata pobytu z Izraelu spędziła w domu modlitwy prowadzonym przez chrześcijan z Niemiec. Dopiero kilka lat później mogliśmy przekonać się jak strategiczne miało to znaczenie. Te dwa lata spędzone przez Irenę w niemieckim domu modlitwy, było okresem przygotowania do otwarcia Polskiego Domu Modlitwy, który rozpoczął funkcjonowanie w roku 2005, dwa lata od przybycia Ireny do Izraela. .
Ten wyjazd dał początek naszym kontaktom z Izraelem. Bardzo wielu ludzi z różnych stron Polski wyjechało do Ziemi Świętej i zatrzymało się w Polskim Domu Modlitwy. Jednym z ważnych owoców tych wyjazdów było to, że Izrael stał się nam bardzo bliski i w nowy sposób zaczęliśmy rozumieć historię i powołanie tego narodu w kontekście obietnic dla Żydów zapisanych w Torze.
Inną przełomową datą był 26 sierpnia 2007 roku. Tego dnia w Kielcach, odbyły się uroczystości związane z odsłonięciem pomnika Menory. Było tam obecnych kilka osób z naszego Kościoła. Po uroczystości, Edward Ćwierz podszedł do jednego z zaproszonych gości z Izraela z pytaniem czy zna kogoś z ocalałych z Holokaustu lub pogromu kieleckiego. Trzy tygodnie później, grupa liderów z Kościoła „Wieczernik”, miała udać się do Izraela i szukaliśmy okazji do spotkania z Żydami, dawnymi mieszkańcami Kielc.
Okazało się, że zagadnięta osoba to Yaacov Kotlicki, prezes Stowarzyszenia Żydów Kieleckich w Izraelu. Yaacov, nie znając swojego rozmówcy, od razu się zgodził zorganizować spotkanie z kieleckimi Żydami. Jego zgoda była dla nas jak otwarcie drzwi do różnych ludzi w Izraelu. Jesteśmy mu bardzo wdzięczni za otwarte serce i niezasłużone zaufanie w tamtym czasie. Dzięki temu mogliśmy poznać do tej pory nam nieznany Izrael.
Trzy tygodnie potem Irena Stankiewicz, Mirosław Wielchorski, Jacek Sierka i Edward Ćwierz, siedzieli naprzeciwko siedmiorga Żydów kieleckich w jednym z hoteli w Tel Awiwie. Rozmowa, z początku nieufna, zaczęła się od trudnych stwierdzeń i pytań skierowanych do naszej czwórki. Przebijał w nich ból związany z traumatycznymi przeżyciami, których Żydzi doświadczyli od Polaków. Mówiąc wprost, wszyscy ci ludzie zostali dotknięci polskim antysemityzmem. Było to traumatyczne przeżycie generała Janusza Pelca, który z powodu „numerus clausus” musiał opuścić Polskę w 1937 roku, żeby móc studiować lub Miriam Guterman która widziała i przeżyła pogrom w Kielcach w 1946 roku. W czasie tego pogromu zostały zamordowane polskimi rękami 42 osoby narodowości żydowskiej. Ona sama przez cały dzień znajdowała się w kamienicy przy ul. Planty 7, gdzie miał miejsce pogrom. Była naocznym świadkiem zbrodni i cudem ocalała z masakry.
Nasza reakcja mogła być tylko jedna. Przeprosiliśmy za krzywdy wyrządzone im przez Polaków i wyraziliśmy pragnienie budowania dobrych relacji z Żydami.
Nasze uniżenie zmieniło atmosferę spotkania. Ci starsi państwo zaczęli opowiadać swoje historie z czasów kiedy mieszkali w Polsce. Byliśmy wstrząśnięci ogromem nikczemności, jakiej doświadczyli. Pod koniec tego spotkania byliśmy już prawie przyjaciółmi. „Wy jesteście aniołami z Polski” – to jedno ze stwierdzeń które padło po spotkaniu z ust Ziuty Hartman. Efektem tego niezwykłego spotkania było to, że zarówno Ziuta Hartman jak i Miriam Guterman zaprosiły nas do swoich domów. I tak zaczęła się historia naszej kilkuletniej przyjaźni.
Na tym pierwszym, historycznym spotkaniu, obecny był syn Ziuty Hartman, Haim. Szkoła, do której uczęszczała córka Haima, miała zaplanowaną na październik wycieczkę do Polski. Haim postanowił zrobić wszystko, żeby młodzież ze szkoły jego córki mogła spotkać się z naszą, polską grupą podczas ich pobytu w Polsce. Do spotkania doszło w październiku 2007.
Przebieg tego spotkania był niezwykle podobny do tego co działo się wcześniej w Tel Awiwie. Spotkaliśmy się w hotelu gdzie nocowała młodzież. Naszą, polską grupę, reprezentowało kilkanaście osób w różnym wieku. Młodzież z Izraela zasypywała nas podobnymi pytaniami, co ich dziadkowie trzy tygodnie wcześniej w Izraelu. W tych młodych ludziach rozpoznaliśmy ten sam ból, który widzieliśmy w ich dziadkach, ból który jest przenoszony na drugie, trzecie i czwarte pokolenie. Wiąże się on z Holokaustem i krzywdą jakiej doznali od Polaków. Mieliśmy wielki przywilej dotknąć tego bólu, tak jak potrafiliśmy. Najlepszy sposób, w jaki mogliśmy ten ból objąć, to powiedzieć: „przepraszamy.” Tego słowa nie wypowiedzieli nasi ojcowie i dziadkowie. Słowo „przepraszam”, poprzedziła wypowiedziana prawda o polskim antysemityzmie, który niejednokrotnie zaowocował zbrodniami popełnionymi na Żydach. Jednocześnie wyraziliśmy nasze ciepłe uczucia, które żywimy wobec Izraela. Chwilę po naszym uniżeniu przebieg spotkania uległ zmianie. Podzieliliśmy się na mniejsze grupy rozmawiając o trudnej przeszłości i o nadziei na dobrą przyszłość. Popłynęły łzy żalu, a zarazem radości i nadziei na to, że to, co złe, może obrócić się na dobre. Była już prawie północ, a my nie mogliśmy się rozstać. To była wielka noc pojednania.
Te trzy opisane przeze mnie spotkania były jak otwarcie drzwi do relacji z Izraelem. Wieść o nich zaczęła roznosić się wśród przewodników wycieczek w Izraelu i w konsekwencji coraz więcej grup z Izraela pragnęło spotkać się z naszą polską grupą. I tak od 2007 roku spotkaliśmy się z wieloma różnymi grupami młodzieży z Izraela. Łącznie jest to liczba sięgająca kilkunastu tysięcy młodych ludzi i ich opiekunów z Izraela.
Przewodnicy i dyrektorzy szkół bardzo chętnie zgadzają się na takie spotkania, widząc jak pozytywny wpływ ma to na ich uczniów. Niejednokrotnie usłyszeliśmy od nich, że dla uczniów było to najważniejsze spotkanie podczas pobytu w Polsce.
Izajasz mówi: „Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud…” Iz 40,1. To wielki przywilej przemawiać prosto do serca Żydów, z którymi łączy nas wyjątkowa wspólnota dziejów.
Gdyby nie bezpośredni kontakt z polskimi Żydami, którzy doświadczyli cierpienia od Polaków z powodu antysemityzmu, który miał miejsce nawet w czasie wojny, nigdy nie zrozumielibyśmy ich perspektywy patrzenia na Polskę. Żeby to zobrazować, przytoczę słowa wypowiedziane przez Ziutę Hartman:
„Ja rozumiem żołnierza niemieckiego, który otrzymał rozkaz od Hitlera, żeby nas zabijać. Ale nie rozumiem Polaka, mojego sąsiada, kolegi, który wydawał nas Niemcom, a nie musiał tego robić.”
Rana zadana przez przyjaciół, przez domowników, boli o wiele bardziej niż rana zadana przez wroga. Ważnym był o dla nas uświadomienie sobie, że Żydzi traktowali Polskę jak swój dom, swoją Ojczyznę. Ci starsi państwo żyjący 60 i więcej lat poza Polską czuli się cały czas Polakami. A Polskę traktowali jak swój dom, z którego zostali wyrzuceni. Czy wysłuchawszy tych dramatycznych historii, mamy prawo dyskutować z ich bólem?
Nadszedł rok 2012. Spotkaliśmy wtedy wyjątkową grupę z chrześcijan z Niemiec. Zrozumieliśmy wówczas, że nasz kontakt w 2003 roku z Niemcami w Izraelu nie był przypadkiem. Liderzy społeczności TOS Ministry z Tubingen przyjechali do naszego kraju, żeby zaprosić chrześcijan do uczestnictwa w „Marszu Życia”, który postanowili zorganizować na terenie Polski. Potomkowie nazistów przyjechali do Polski, żeby przeprosić za to co zrobili ich ojcowie i dziadkowie, w czasie II wojny światowej. „Marsz Życia” przeszedł przez obozy zagłady miejscach straceń i egzekucji. Potomkowie sprawców wzięli odpowiedzialność z historię i uniżyli się przed nami. Mieli odwagę zedrzeć zasłonę milczenia, nazwać po imieniu zbrodnie popełnione przez ich ojców oraz prosić o przebaczenie. Podobną pokutę wyrażali wobec Żydów i innych narodów, które zostały dotknięte niemieckim nazizmem. Ten sposób przepracowania historii był dla nas niezwykle inspirujący.
Od tamtej pory weszliśmy w proces pojednania i budowania mostów przyjaźni między naszymi narodami. Podjęliśmy, wraz z innymi wierzącymi z kościołów w Polsce, wiele wspólnych inicjatyw, między innymi niezwykle poruszającą „Konferencję Pojednania i Przyjaźni” w marcu 2014 roku w Tubingen w Niemczech, wakacyjny wspólny obóz „Cud Pojednania” w środkowej Polsce i kilka wspólnych Marszów Życia. Jesteśmy zgodni co do tego, że nasze dwa narody mają szczególną powinność wobec Izraela. To nasze wspólne odniesienie do Izraela i Żydów możemy zawrzeć w takim zawołaniu: „Niemcy i Polska razem dla Izraela!” Tak jak w historii nasze trzy narody zwarły się ze sobą w uścisku śmierci, tak teraz mamy wielką szansę od Boga, żeby iść razem ku życiu.
Planujemy kontynuować proces pojednania z naszymi zachodnimi sąsiadami.
Jako członkowie założyciele Fundacji „Pojednanie” podjęliśmy do tej pory następujące publiczne inicjatywy:
1. Letni Obóz polsko-niemiecki „Cud Pojednania.”, sierpień 2015 roku.
2.„Marsz Poparcia dla Izraela” styczeń 2016 roku.
3. „Marsz Życia ku Pojednaniu” lipiec 2016 roku
4. „Wiec Poparcia dla Izraela” styczeń 2017 roku.
5. „Deklaracja Poparcia dla Izraela” styczeń 2017 roku.
Osoby, powołujące do życia Fundację „Pojednanie”, są jednocześnie członkami Kościoła Chrześcijańskiego „Wieczernik.”
The background to the establishment of Foundation Reconciliation.
In order to help you understand what motivated us to establish Foundation Reconciliation, we would like to tell you the story of how we got there…
In 2003, first pastor of Wieczernik church in Kielce, Poland, Irena Stankiewicz, went to Israel to support the nation in prayer and spent the first two years of her time in Israel in a house of prayer run by Christians from Germany. It was not until several years later that we understood the strategic significance of that time, for those two years were preparation for the establishment, in 2005, of the Polish House of Prayer (HOP), two years after Irena’s arrival in Israel.
It was this trip that brought us into contact with Israel. Very many people from all over Poland travelled to the Holy Land and stayed in the Polish HOP, the fruit of which was that Israel became dear to our hearts and we began to understand its history and calling in the context of the promises written in the Torah which have been given to the Jewish people.
The 26th of August 2007 was another breakthrough moment. It was on that day in Kielce where the Menorah monument was ceremoniously unveiled, the events attended by several people from Wieczernik, including Edward Cwierz who approached one of the invited guests from Israel to ask if he knew any survivors of the Holocaust or the Kielce Pogrom. The question was posed with the thought in mind that three weeks later a group of Wieczernik leaders was due to visit Israel and was keen to meet with Jewish people who had formerly lived in Kielce.
It turned out that Edward was speaking to the Director of the Association of Kielce Jews in Israel, Yaacov Kotlicki. Yaacov, though he did not know to whom he was speaking, immediately agreed to organize a meeting with Kielce Jews. His agreement was an open door to various other people in Israel. We are enormously grateful to him for his open heart and undeserved trust at that time. It is thanks to those open doors that we were able to discover an Israel that we had previously not known.
So, it was three weeks later that Irena Stankiewicz, Miroslaw Wielchorski, Jacek Sierka and Edward Cwierz were sitting in a Tel Aviv hotel opposite seven Jewish people. The conversation, mistrusting at first, began with difficult statements and questions at our foursome. The pain associated with traumatic experiences at the hands of Polish people was tangible. In a word, everyone had been affected by Polish antisemitism. It was a traumatic experience – Janusz Pelec, who, as a result of the “numerus clausus” had to leave Poland in 1937 in order to be able to study, or Miriam Guterman, who saw and survived the Kielce Pogrom in 1946, in which 42 Jewish people were murdered. She herself spent the whole day in the tenement house at 7, Planty Street, where the pogrom on the Jews took place. She was an eye witness to the crime and it was a miracle that she survived the massacre.
There was only one possible response to their pain. We apologized for the harm done to them at the hands of the Polish people and expressed our desire to build good relationships with the Jewish people. Our humility changed the atmosphere of the gathering. The elderly people began to tell of the times when they lived in Poland. We were shaken to the core at the scale of the evil they had experienced. By the end of the time together, we were practically good friends. “You are angels from Poland” – one of the statements made after the meeting by Ziuta Hartman. Thanks to this meeting, both Ziuta Hartman and Miriam Guterman invited us to their homes. And that’s how our friendship began!
Attending the first, historic meeting was Ziuta Hartman’s son, Haim. The school attended by Haim’s daughter was planning a trip to Poland in October that year and he decided to do everything in his power to ensure the school youth could meet up with our Polish group during their trip. This meeting finally took place in October 2007.
The meeting was really very similar to the meeting we had had in Tel Aviv. We met in the hotel where the young people were staying. A dozen or so Poles of varying ages attended. The Israeli youth fired questions at us, questions similar to those asked three weeks earlier in Tel Aviv. We recognized the same pain in them as we had seen in their grandparents. This pain is passed down to the third and fourth generation. It comes from the Holocaust and the harm inflicted on them by Polish people. We had the privilege of touching this pain in as far as we were able. The best way to embrace the pain was by saying “we are sorry.” Words never uttered by our fathers and grandfathers. The apology was followed by the truth of the crimes committed against the Jews. We also expressed our love for Israel. A moment after we humbled ourselves, the meeting changed. We split into small groups and talked about our difficult past and our hope for a good future. Tears of grief as well as tears of joy flowed… tears of hope too that evil can be turned into good. It was already almost midnight and we didn’t want to separate. It was a great night of reconciliation!
The three encounters I have described were like doors opening into Israel for us. The news of these gatherings spread out among Israeli tour guides and, as a result, an increasing number of groups expressed their desire to meet our Polish group. Since 2007, we have been meeting many different groups of young people from Israel. The number has reached several thousand young people and their leaders.
Tour guides and school principals readily agree to such meetings as they see the positive effect it has on their pupils. They frequently tell us that their encounter with us was the most important event during their whole trip to Poland.
Isaiah writes in chapter 40, v 1; “Comfort, comfort My people.” It is a great privilege for us to speak right into the hearts of the Jewish people with whom we share a unique history. If it was not for the direct contact we have with Polish Jews who have suffered at the hands of Polish people due to antisemitism even during war time, we would never understand their view of Poland. To show this, I quote the words of Ziuta Hartman who said, “I understand the German soldier who received an order from Hitler to kill us. But I don’t understand the Pole, my neighbor, who handed us over to the Germans when he did not have to.” A wound inflicted by a friend, by a member of your own household, hurts much more that a wound inflicted by an enemy. It was important for us to realize that Polish Jews considered Poland their home, their homeland. The elderly people we met, who had lived 60 or more years outside of Poland, still felt Polish. And they treated Poland as their home, a home from which they were thrown out. Do we have the right, having heard their dramatic stories, to doubt their pain?
The year 2012 began and it was then we met a very special group of Christians from Germany and we realized our contact with Germans in 2003 had not been by chance. This time, leaders from TOS Ministry in Tubingen came to Poland to invite believers to take part in “March of Life” which they had decided to organize in Poland. Descendants of Nazis came to our country to apologize for what their fathers and grandfathers had done in WW2. The March of Life took place between concentration and death camps, places of death and execution. The descendants of the perpetrators took responsibility for their history and humbled themselves before us. They were courageous enough to break the veil of silence and call the crime committed by their fathers by name and ask for forgiveness. They expressed the same repentance before the Jewish people and other nations who had been affected by German Nazism. Their way of working through history was most inspiring for us.
Since then, we have started the process of reconciliation and bridge building between our nations. We, along with other believers from churches in Poland, have undertaken many initiatives, including the very moving “Reconciliation and Friendship Conference” in March 2014 in Tubingen, Germany; a holiday camp “Miracle of Reconciliation” in central Poland and several Marches of Life. We agree that our two nations have a unique obligation to Israel. Our common calling to Israel and the Jewish people can be summed up in the words “Germany and Poland together for Israel!” As our three nations were drawn together in the trials of death, so now we have a great opportunity given by God to walk together to life! We intend to continue the process of reconciliation with our neighbors to the west.
As founder members of Foundation Reconciliation, we have undertaken the following public initiatives to date:
- Polish- German Summer Camp “Miracle of Reconciliation”: August 2015
- March of Support for Israel: January 2016
- March of Life “Towards Reconciliation”: July 2016
- Rally of Support for Israel: January 2017
- Declaration of Support for Israel: January 2017
The founders of Foundation Reconciliation are also members of Christian church “Wieczernik” in Kielce, Poland.